Kompetencje emocjonalno-społeczne obejmują szereg umiejętności, które są niezbędne do radzenia sobie z własnymi emocjami, rozumienia emocji innych osób, nawiązywania i utrzymywania pozytywnych relacji oraz skutecznego komunikowania się.
Kompetencje społeczno-emocjonalne nabywa się naturalnie poprzez obserwację, modelowanie, naśladownictwo i wzmacnianie w środowisku rodzinnym oraz najbliższym społecznym otoczeniu. Nabywanie kompetencji w zakresie rozumienia i wyrażania emocji rozpoczyna się już w okresie niemowlęctwa.
Dzięki prawidłowemu przebiegowi rozwoju emocjonalnego dziecko może funkcjonować w grupie społecznej oraz nawiązywać i utrzymywać relacje z drugą osobą. Potrafi dostosować się do norm społecznych oraz współpracować z innymi osobami. A zatem kompetencje emocjonalne dziecka są ważnym elementem wpływającym na relacje z rówieśnikami i dorosłymi. Przedszkolaki poznają swoje emocje w kontekście interakcji społecznych.
Jeżeli dziecko ma jakiekolwiek trudności w relacjach społecznych, często zaleca się wsparcie w formie zajęć rozwijających kompetencje emocjonalno-społeczne. Są one w przedszkolu jedną z form, o której mówi Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 9 sierpnia 2017 r. w sprawie zasad organizacji i udzielania pomocy psychologiczno-pedagogicznej w publicznych przedszkolach, szkołach i placówkach.
Zajęcia są dobrowolne i bezpłatne. Na ich realizację potrzebny jest wniosek rodzica, a w przypadku gdy wnioskodawcą jest nauczyciel – zgoda rodzica. Wniosek taki musi zyskać aprobatę dyrektora. Zajęcia mogą być zarówno indywidualne, jak i grupowe (grupy w praktyce liczą do 4 osób). Trwają łącznie 45 minut i są dzielone na dwa spotkania w tygodniu – po 20 i 25 minut.
Co jednak wchodzi w skład kompetencji społeczno-emocjonalnych?
- Emocjonalna inteligencja - zdolność do rozpoznawania własnych stanów emocjonalnych, empatyczne przeżywanie emocji innych ludzi oraz umiejętność właściwego na nie reagowania. Opanowanie kompetencji emocjonalnej staje się podstawą rozwoju inteligencji emocjonalnej.
- Umiejętność słuchania, skupiania uwagi na rozmówcy, zadawania pytań i udzielania odpowiedzi.
- Umiejętność rozwiązywania konfliktów i negocjacji z innymi ludźmi, rozumienie różnic i szukanie kompromisów.
- Umiejętność współdziałania z innymi ludźmi.
- Kultura osobista - umiejętność zachowania właściwej postawy wobec innych osób, szacunek dla innych, dobre maniery.
- Asertywność - umiejętność wyrażania swojego zdania i postawy bez agresji lub uległości, rozwiązywanie problemów w sposób przemyślany i zgodny z interesami wszystkich stron.
- Inne.
Podczas zajęć rozwijających kompetencje emocjonalno-społeczne w przedszkolu wykorzystywane są metody takie jak: gry i zabawy dydaktyczne, stolikowe, interakcyjne, zabawy tematyczne, rozmowy i dialogi, różnorodne karty pracy i materiały obrazkowe, elementy muzykoterapii i arteterapii (w tym techniki plastyczne), metoda pochwały opisowej, metoda potwierdzania emocji i uczuć.
psycholog mgr Iwona Ruta